รู้ไหม? นาข้าวก็ปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ ชาวนาเชียงรายปรับวิธีทำนา ลดมีเทน ดัน “ข้าวคาร์บอนต่ำ”

รู้ไหมว่า…กว่าจะมาเป็นข้าวหนึ่งจาน นอกจากเรื่องคุณภาพและความปลอดภัยแล้ว วิธีการปลูกก็เกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อมด้วย

เพราะนาข้าวที่มีน้ำขังต่อเนื่องสามารถเกิด ก๊าซมีเทน จากการย่อยสลายอินทรียวัตถุในสภาพที่มีออกซิเจนน้อย และก๊าซมีเทนเป็นหนึ่งในก๊าซเรือนกระจกที่เกี่ยวข้องกับภาวะโลกร้อน

เรื่องนี้กำลังถูกนำมาปรับใช้จริงในพื้นที่ทำนาของ จ.เชียงราย โดยเฉพาะที่ ศูนย์ข้าวชุมชนตำบลจอมหมอกแก้ว อ.แม่ลาว ซึ่งมี นายมานัส ไชยรัตน์ เป็นประธานศูนย์ฯ

มานัสทำนามาเกือบทั้งชีวิต และจากเดิมที่เคยทำอาชีพรับจ้างทั่วไป ก่อนกลับมาสานต่ออาชีพทำนาที่บ้าน วันนี้ไม่ได้ทำหน้าที่แค่ผลิตข้าว แต่ยังพยายามหาวิธีว่า จะทำอย่างไรให้ข้าวมีคุณภาพ ปลอดภัย และกระบวนการผลิตส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยลง

จุดเริ่มต้นของศูนย์มาจากปัญหาขาดแคลนเมล็ดพันธุ์ข้าวคุณภาพดี เกษตรกรจึงรวมกลุ่มกันผลิตเมล็ดพันธุ์และพัฒนาวิธีการผลิต โดยนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วย ทั้งเครื่องโรยข้าว รถปลูก รถเกี่ยวนวด เครื่องอบลดความชื้น และเครื่องคัดทำความสะอาดเมล็ดพันธุ์

ขณะเดียวกันยังให้ความสำคัญกับมาตรฐาน GAP เพื่อให้กระบวนการผลิตสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ตั้งแต่ปลูกที่ไหน ใช้อะไร ใช้เมื่อไร ไปจนถึงการเก็บเกี่ยวและจัดการผลผลิต

แต่เมื่อยกระดับเรื่องคุณภาพข้าวแล้ว ก็มีโจทย์ใหม่เข้ามา นั่นคือ “ข้าวคาร์บอนต่ำ”

แนวคิดสำคัญคือการปรับวิธีทำนาเพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก โดยเฉพาะก๊าซมีเทนจากนาที่มีน้ำขังต่อเนื่อง หนึ่งในวิธีที่นำมาศึกษาและปรับใช้คือการทำนาแบบเปียกสลับแห้ง หรือการจัดการน้ำในแปลงนา ไม่ปล่อยให้น้ำขังตลอดเวลา

นอกจากนี้ ยังลดการเผาฟาง โดยนำฟางกลับมาจัดการในแปลงนา ซึ่งช่วยลดการเผาและลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากกิจกรรมในพื้นที่เกษตร

การขับเคลื่อนเรื่องนี้มีทั้ง ศูนย์วิจัยข้าวเชียงราย ที่ลงพื้นที่ให้คำแนะนำ และทีมวิจัยจากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ที่เข้ามาร่วมศึกษาแนวทางการผลิตข้าวคุณภาพควบคู่กับการลดการปล่อยก๊าซจากกระบวนการทำนา